คู่มือการพัฒนาศักยภาพครูผู้สอนและศึกษานิเทศก์ในการสร้างเครื่องมือวัดผลสัมฤทธิ์ทางการเรียนแบบเขียนตอบตามแนวการทดสอบระดับนานาชาติ Easy test based on International Testing หลักสูตรการพัฒนาศักยภาพการสร้างเครื่องมือวัดผลสัมฤทธิ์ทางการเรียนแบบอัตนัยและเขียนตอบ

ขอขอบคุณและติดตามเพจได้ที่ วิชาการหวานเจี๊ยบ 
คู่มือการพัฒนาศักยภาพครูผู้สอนและศึกษานิเทศก์ในการสร้างเครื่องมือวัดผลสัมฤทธิ์ทางการเรียนแบบเขียนตอบตามแนวการทดสอบระดับนานาชาติ Easy test based on International Testing หลักสูตรการพัฒนาศักยภาพการสร้างเครื่องมือวัดผลสัมฤทธิ์ทางการเรียนแบบอัตนัยและเขียนตอบ ฉบับปรับปรุง พ.ศ. 2561 โดย สพฐ.  ไฟล์ PDF      

ข้อสอบอัตนัย–เขียนตอบ: ออกแบบอย่างไรให้เห็นความคิด และให้คะแนนอย่างเป็นธรรม?

คำตอบของผู้เรียนเป็นหลักฐานสำคัญที่ช่วยให้ครูเห็นว่า เด็กเข้าใจเรื่องที่เรียนอย่างไร ใช้ความรู้และเหตุผลได้เพียงใด ละยังต้องได้รับการพัฒนาเรื่องใด

ชวนอ่าน “หลักสูตรการพัฒนาศักยภาพการสร้างเครื่องมือวัดผลสัมฤทธิ์ทางการเรียนแบบอัตนัยและเขียนตอบ” ฉบับปรับปรุง พ.ศ. 2561 โดย สพฐ.

เอกสารนี้มุ่งพัฒนาครูและศึกษานิเทศก์ให้สามารถสร้างข้อสอบ เขียนเกณฑ์ให้คะแนน ฝึกตรวจคำตอบ และตรวจสอบคุณภาพเครื่องมือ โดยอ้างอิงมาตรฐานและตัวชี้วัดตามหลักสูตรแกนกลางฯ พ.ศ. 2551 คุณครูควรนำหลักการไปปรับให้ตรงกับหลักสูตรสถานศึกษาที่ใช้อยู่ค่ะ

หัวใจสำคัญ คือ เชื่อมโยงให้ชัดว่า

เป้าหมายการเรียนรู้ → คำถาม → หลักฐานจากคำตอบ → เกณฑ์ให้คะแนน → ข้อมูลสำหรับพัฒนาผู้เรียน

เรียนรู้อะไรจากเนื้อหา 6 หน่วย?

เข้าใจข้อสอบอัตนัยและเขียนตอบ

เป็นข้อสอบที่ผู้เรียนสร้างคำตอบด้วยตนเอง เช่น เขียนข้อความสั้น อธิบายวิธีคิด วิเคราะห์ข้อมูล หรือเรียบเรียงข้อเสนอ โดยรูปแบบทั่วไปแบ่งเป็น

แบบจำกัดคำตอบ — กำหนดประเด็น ขอบเขต หรือรูปแบบคำตอบค่อนข้างชัดเจน

แบบไม่จำกัดคำตอบหรือตอบอย่างอิสระ — เปิดโอกาสให้เลือกและจัดระบบความคิดได้มากขึ้น ภายใต้คำถามและเงื่อนไขที่กำหนด

ระดับการคิดที่วัดได้ขึ้นอยู่กับสิ่งที่โจทย์ให้ผู้เรียนคิดและทำ ความยาวของคำตอบจึงไม่ใช่ตัวบอกระดับการคิดเพียงอย่างเดียวค่ะ

ใช้กรอบแนวคิดให้ตรงกับสิ่งที่ต้องการวัด

Bloom ฉบับปรับปรุง ค.ศ. 2001 ใช้อธิบายกระบวนการทางพุทธิพิสัย 6 ระดับ ได้แก่

จำ → เข้าใจ → ประยุกต์ใช้ → วิเคราะห์ → ประเมินค่า → สร้างสรรค์

ครูควรพิจารณาทั้งเนื้อหา สถานการณ์ และลักษณะการคิดที่ต้องใช้ประกอบกัน การเลือกคำกริยา เช่น

“วิเคราะห์” หรือ “ออกแบบ” ควรตามด้วยภาระที่ทำให้ผู้เรียนแสดงการคิดระดับนั้นได้จริงค่ะ

ส่วน K–P–A ใช้ช่วยระบุเป้าหมายด้านความรู้ ทักษะหรือกระบวนการ และเจตคติหรือคุณลักษณะ โดยเฉพาะด้านเจตคติและคุณลักษณะ ควรมีหลักฐานจากพฤติกรรมและการปฏิบัติร่วมด้วย

วิเคราะห์มาตรฐานและตัวชี้วัดก่อนเขียนข้อสอบ

เริ่มจากตอบให้ชัดว่า “ต้องการให้ผู้เรียนแสดงความสามารถอะไร และคำตอบแบบใดจะเป็นหลักฐาน?”

จากนั้นจัดทำตารางวิเคราะห์ข้อสอบ (Test Blueprint) เชื่อมโยงตัวชี้วัด เนื้อหา ระดับการคิด รูปแบบข้อสอบ จำนวนข้อ และน้ำหนักคะแนน เพื่อให้ข้อสอบครอบคลุมเป้าหมายอย่างเหมาะสม

เขียนคำถามให้ชัดและเปิดโอกาสให้แสดงความสามารถ

คำถามที่ดีควรระบุ

ข้อมูลหรือสถานการณ์ที่จำเป็นต่อการตอบ

สิ่งที่ต้องการให้ผู้เรียนทำ

หลักฐานหรือเหตุผลที่ต้องแสดง

ขอบเขต เวลา และคะแนนให้เหมาะกับงาน

หากต้องการวัดการคิดขั้นสูง ควรให้ผู้เรียนใช้ข้อมูล วิเคราะห์ความสัมพันธ์ ตัดสินโดยมีเกณฑ์ หรือสร้างข้อเสนอพร้อมเหตุผลสนับสนุน

เลือกบริบทให้เหมาะกับวัย ใช้ภาษาชัดเจน และหลีกเลี่ยงข้อมูลที่เพิ่มภาระการอ่านโดยไม่เกี่ยวกับสิ่งที่ต้องการวัดค่ะ

สร้างแนวคำตอบและเกณฑ์ให้คะแนนควบคู่กับคำถาม

ข้อเขียนตอบสั้นอาจใช้แนวคำตอบและเกณฑ์ให้คะแนนรายประเด็น ส่วนคำตอบที่ซับซ้อนสามารถใช้ รูบริก (Rubric) ซึ่งประกอบด้วย

ประเด็นการประเมิน

ระดับคุณภาพ

คำบรรยายคุณภาพของแต่ละระดับ

เลือกใช้ให้เหมาะกับวัตถุประสงค์

Holistic Rubric — ให้ระดับคุณภาพจากคำตอบโดยรวม

Analytic Rubric — ให้ระดับแยกแต่ละประเด็น ช่วยระบุจุดแข็งและจุดพัฒนาได้ละเอียด

ควรเตรียมตัวอย่างคำตอบหลายระดับ และเปิดรับคำตอบทางเลือกที่ถูกต้องตามหลักวิชา เกณฑ์ต้องสอดคล้องกับคำสั่งและสิ่งที่ต้องการวัด เช่น หากมุ่งวัดเหตุผลทางวิทยาศาสตร์ ควรกำหนดน้ำหนักด้านภาษาอย่างเหมาะสมกับเป้าหมายนั้นค่ะ

ตรวจสอบคุณภาพทั้งข้อสอบและการให้คะแนน

ความตรง

ให้ผู้เชี่ยวชาญพิจารณาความสอดคล้อง ความครอบคลุม ความถูกต้อง และความชัดเจนของข้อสอบ โดยค่า IOC เป็นหลักฐานประกอบส่วนหนึ่ง

ความยากและอำนาจจำแนก

ทดลองใช้กับผู้เรียนที่เหมาะสม แล้วเลือกสูตรให้ตรงกับลักษณะคะแนน โดยข้อสอบที่ให้คะแนนหลายระดับต้องวิเคราะห์จากคะแนนตามวิธีที่เหมาะสม

ความเชื่อมั่น

พิจารณาความสม่ำเสมอของคะแนนให้สอดคล้องกับโครงสร้างข้อสอบและวัตถุประสงค์การใช้ผล

ความสอดคล้องระหว่างผู้ตรวจ

ฝึกใช้เกณฑ์ร่วมกัน ทดลองตรวจคำตอบเดียวกันอย่างอิสระ เปรียบเทียบคะแนน และอภิปรายเหตุผลเพื่อปรับความเข้าใจให้ตรงกัน

เอกสารฉบับนี้เสนอเกณฑ์เบื้องต้น ได้แก่ IOC ≥ 0.50, ความยาก 0.20–0.80, อำนาจจำแนก ≥ 0.20 และความเชื่อมั่น ≥ 0.60 สำหรับแบบทดสอบที่ครูสร้างขึ้นใช้ในชั้นเรียน การนำไปใช้ต้องพิจารณาสูตรคำนวณ วัตถุประสงค์ กลุ่มผู้เรียน และความสำคัญของการตัดสินร่วมกัน

ค่า Cronbach’s alpha สะท้อนความสอดคล้องภายในของคะแนนข้อสอบ ส่วนความสอดคล้องระหว่างผู้ตรวจต้องตรวจสอบเพิ่มเติมด้วยวิธีที่เหมาะสม การเลือกวิธีประมาณความเชื่อมั่นต้องสอดคล้องกับโครงสร้างของแบบทดสอบค่ะ

ตัวอย่างคำถามที่ชวนให้แสดงเหตุผล

“จากข้อมูลปริมาณขยะในโรงเรียนที่กำหนด เลือกแนวทางลดขยะ 1 แนวทาง อธิบายเหตุผลโดยอ้างอิงข้อมูลอย่างน้อย 2 ประเด็น และระบุข้อจำกัดของแนวทางนั้น 1 ข้อ”

ครูสามารถกำหนดเกณฑ์ด้านการใช้ข้อมูล ความสมเหตุสมผลของข้อเสนอ และการพิจารณาข้อจำกัด พร้อมเขียนคำบรรยายคุณภาพแต่ละระดับให้ชัดเจน

ตัวอย่างข้อมูลย้อนกลับ

“เลือกข้อมูลได้ตรงประเด็นแล้ว ลองอธิบายเพิ่มเติมว่าข้อมูลนั้นสนับสนุนแนวทางที่เลือกอย่างไร และข้อจำกัดที่พบจะส่งผลต่อการดำเนินงานอย่างไร”

ใช้ข้อสอบเขียนตอบให้เกิดประโยชน์ต่อการเรียนรู้

AfL — ประเมินเพื่อการเรียนรู้: ครูใช้คำตอบค้นหาความเข้าใจ ให้ข้อมูลย้อนกลับ และปรับการสอน

AaL — ประเมินเป็นส่วนหนึ่งของการเรียนรู้: ผู้เรียนใช้เกณฑ์ประเมินตนเอง รับข้อมูลจากเพื่อน สะท้อนคิด และปรับวิธีเรียน

AoL — ประเมินผลการเรียนรู้: ใช้หลักฐานสรุปผลตามเป้าหมายและเกณฑ์ที่กำหนด

ทั้งสามแนวคิดเชื่อมโยงกันตามจุดมุ่งหมายของการใช้ข้อมูล ครูสามารถเลือกใช้ให้เหมาะกับช่วงและสถานการณ์การเรียนรู้ค่ะ

“คำถามที่ชัด เกณฑ์ที่ตรงเป้าหมาย และการให้คะแนนที่สม่ำเสมอ ช่วยให้คูเข้าใจความคิดของผู้เรียน และใช้ผลประเมินพัฒนาต่อได้ตรงจุด”

ที่มา: สำนักทดสอบทางการศึกษา สำนักงานคณะกรรมการการศึกษาขั้นพื้นฐาน

ฉบับปรับปรุง พ.ศ. 2561